ROLA BAJEK TERAPEUTYCZNYCH W ŻYCIU MAŁEGO DZIECKA

      Jeżeli chcemy pomóc dziecku w przezwyciężaniu lęku, gdy boi się np.: przedszkola, szpitala, porzucenia, kompromitacji, gdy ciężko przeżywa konflikty rodzinne lub pierwszy raz zetknęło się ze śmiercią należy czytać mu bajki terapeutyczne. Bajki to najbliższe dziecku utwory, w których świat realny miesza się z fantastycznym i razem tworzą zrozumiałą rzeczywistość.

Dziecko zapoznaje się w nich z sytuacjami wzbudzającymi niepokój oraz znajduje cudowne rozwiązanie problemów. W świecie bajek można spotkać przyjaciół, przeżyć wspaniałe przygody, a przede wszystkim pozbyć się lęku.        Rozwiązanie trudnych emocjonalnie sytuacji może okazać się - dzięki bajkom - przyjemne, a nawet radosne. Lęk pozostaje zjawiskiem tajemniczym, które znienacka nas dopada i niszczy. Życie dzieci zależy od sposobu myślenia o zdarzeniach. Możemy nauczyć dzieci, by potrafiły usuwać niepokoje poprzez "inne myślenie" o tym co je wywołało. Bajki terapeutyczne pozwalają bez lęku spojrzeć na swoje problemy i uczą, jak pomagać sobie samemu w trudnych sytuacjach. Cudowny świat bajek pozwala odmienić zdarzenia, odczarować je poprzez powiązanie przyczyn z ich skutkami, czyli objawami lękowymi. Zdarzenia tajemnicze, mroczne i przerażające, ukazane przez pryzmat powodujących je czynników, znacznie tracą moc wzbudzania lęku. Poprzez bajki dziecko uczy się pozytywnego myślenia o sytuacjach lękotwórczych.

   W bajkach stosowane są także inne techniki psychologiczne, które uodporniają przed lękiem bądź obniżają jego poziom, umożliwiając w ten sposób stawianie czoła przeciwnościom. Dzieci o dużej wyobraźni, bardzo sprawne intelektualnie wytwarzają więcej "straszaków" wywołujących lęk niż ich rówieśnicy. Doznawanie lęku jest procesem rozwojowym, a zaburzeniem staje się wówczas, gdy dominuje w zachowaniu, dezorganizując życie dziecka. Dla małych dzieci do lat trzech podstawowe znaczenie mają proste bodźce wywołujące strach, a więc hałas, ostre światło, nagłe zamiany równowagi ciała, ból, czy bodźce nowe i nieznane, jak np. izolacja od bliskiej osoby. Grupę czynników wywołujących lęk tworzy niezaspokojenie potrzeb: głównie miłości, bezpieczeństwa, akceptacji i potrzeb fizjologicznych. U dzieci starszych mogą pojawić się lęki związane z obrazem samego siebie, a zatem lęk przed odrzuceniem, wyśmiewaniem itp. Należy stwarzać dziecku takie warunki, by eliminować ich występowanie. Dlatego też szczególnego znaczenia nabiera profilaktyka oddziaływań wychowawczych. Bajki kreują niezwykły świat. Z ich pomocą dziecko uczy się reguł, jakie rządzą rzeczywistością, i wzorów zachowań. Przede wszystkim bajki rozbudzają dziecko wewnętrznie i dostarczają mu wiele radości. Bajki umożliwiają utożsamianie się z bohaterem, przeżywanie coraz to nowych przygód i emocji. W bajkowym świecie rządzą reguły dobra, które zawsze zwycięża. Szczęśliwe zakończenie daje dziecku, które już poczuło się bohaterem albo uczestnikiem zdarzeń, przyjemne uczucie sukcesu.

   Najważniejsza rola bajki terapeutycznej tkwi w uwalnianiu od lęku poprzez oswojenie z zagrożeniem, danie wsparcia za sprawą świadomości, że dobra wróżka czuwa i oto nagle może nastąpić nieoczekiwana zmiana losu. Te właśnie charakterystyczne cechy stanowią o uniwersalnym znaczeniu bajek. Poradzenie sobie w niezwykłych sytuacjach wzmacnia wewnętrznie, daje siłę, nastawia optymistycznie do szukania rozwiązań w trudach dnia codziennego. Bajka jest utworem, który rozwija i kształtuje osobowość dziecka. Przez pryzmat bajki poznaje ono świat, przenosi się w inne środowiska i okresy historyczne. Uczy się odróżniać fikcję od rzeczywistości zaś szczęśliwe zakończenie buduje w dziecku pokłady optymizmu i nadzieję, że właśnie problemy również zostaną rozwiązane. Cechą charakterystyczną wszystkich bajek terapeutycznych jest to, że bohater bajkowy znajduje się w trudnej sytuacji i przeżywa lęk, a wprowadzone postacie i rozwój zdarzeń umożliwiają redukcję tego lęku - bohater uczy się różnych sposobów jego przezwyciężania, natomiast nabycie nowych kompetencji zmienia sytuację psychiczną i zachowanie bohatera. Bohater bajkowy wyposażony jest w cechy upodabniające go do czytelnika (zbliżony wiek, znalezienie się w podobnej sytuacji lękotwórczej). Bajka terapeutyczna nie może pouczać. Jest zawsze propozycją, którą dziecko może odrzucić bądź przyjąć. Bajki terapeutyczne należy stosować, gdy dziecko jest w sytuacji lękotwórczej i doświadcza lęku ale także gdy objawia się niepokój, bądź w celach profilaktycznych.     

    Bajki terapeutyczne przygotowują do spotkania z sytuacją trudną, jak np. wizyta u dentysty, lęk przed duchami, śmierć ulubionego zwierzątka, zagrożenie utraty miłości rodziców w momencie pojawienia się młodszego rodzeństwa, przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna, separacja czy rozwód rodziców. Poprzez kontakt z tym rodzajem bajki dziecko w sytuacji, gdy doświadcza lęku (np. jest hospitalizowane), otrzymuje wsparcie, uczy się pozytywnego myślenia o sytuacji, w której się znalazło, zastępczo zaspokaja potrzeby, jak również uświadamia sobie własne uczucia, ich objawy i przyczyny. Bajki terapeutyczne pomogą również dorosłym zrozumieć świat dziecka, jego duże i małe problemy, poznać sposób reagowania, myślenia, co jest warunkiem porozumienia, bycia naprawdę razem. Dla dzieci nie ma większej radości niż wspólnie z rodzicami spędzone chwile, a czytanie czy opowiadanie są jednym ze sposobów, by nawiązać bliską więź, dać bezpieczeństwo, miłość, akceptację a także pomóc dziecku w budowaniu odporności psychicznej, siły do zmagania się z różnymi sytuacjami, które staną się pozytywnym wyzwaniem, a nie będą oznaczały porażki, klęski, straty.

 

Dzisiaj jest ten rodzaj ciszy, 
że każdy wszystko usłyszy:
I sanie w obłokach mknące 
i gwiazdy na dach spadające...
A wszędzie to ufne czekanie?
Czekajmy - dziś cud się stanie... "